جوان آنلاین: زمانی نوجوان‌ها بدون دسترسی به هر گونه وسایل جمعی مشترک، فقط کارتون و برنامه‌های مشترک می‌دیدند، کتاب‌های منتشر شده با تنوع کم، اما پر اقبال می‌خواندند و روزگاری در مدارس بین کتاب‌های درسی، رمان‌های عامه‌پسند و عاشقانه یواشکی رد وبدل می‌شد که لذت مطالعه را دوچندان می‌کرد. آنها برای نوشتن یک روزنامه دیواری ساده مجبور بودند ساعت‌ها در کتابخانه مدرسه یا شهر دنبال منابع تحقیق بگردند. هرچه می‌خواندند عمیق بود و هنوز آموخته‌های آن دهه‌ها در ذهن افراد بزرگسال هست. اینها را مقدمه گفتم تا برسیم به نسل جدید. نسلی که با تنوع اطلاعات و داده روبه‌روست، اما کمتر می‌داند و بعضی وقت‌ها سواد کمتری دارد. به دلیل اینکه آنها یادگیری عمیق ندارند. عمیق نمی‌خوانند که در ضمیر ناخودآگاهشان ذخیره شود. امروز شعر کتاب را می‌خوانند که نمره بگیرند، اما پایان سال همه چیز فراموش می‌شود. انگار مغزشان را از محتویات سال قبل می‌تکانند و با حافظه خالی سراغ سال جدید می‌روند. بچه‌های امروز اگر اهل کتاب باشند، خیلی شان به خاطر ژست و فیگور است. دوست دارند تکه‌های زیبا را استوری کنند و گاهی ژست کتاب خواندن است که جذاب است نه محتوای کتاب.
اینستاگرام پر است از تکه‌هایی از یک کتاب که نوجوان‌ها پست یا استوری می‌کنند و قسمت‌های جذاب کتاب‌شان را هایلایت می‌کنند. اما سؤال این است که اگر آن کاغذ یادداشت را از جلوی آنها برداریم، باز هم می‌توانند جمله آدم‌های معروف ادبیات ایران و جهان را از حفظ بخوانند؟ می‌توانند سبک نگارش نویسنده‌های کلاسیک را تشخیص دهند؟ آنان اگر اهل مطالعه نباشند، چطور می‌توان امید داشت ادبیات ایران از تحریف و تغییر در امان بماند؟ وقتی اصل آن را نمی‌شناسند چه رسد به نسخه تحریف شده!
او شاید مجموعه‌ای از جملات قصار و زیبای نویسندگان و شاعران را داشته باشد، اما کافی نیست. درواقع نوجوان به فراخور موقعیت فعلی خودش جست‌و‌جو می‌کند و نزدیک‌ترین متن‌ها به موقیعتش را پیدا می‌کند و این اتفاق باعث می‌شود نوجوان از تجربه زیستی نویسنده آگاه نشود. اما منصفانه نیست همه چیز را گردن نوجوان بیندازیم. او در شرایطی رشد کرده که سرعت حرف اول را می‌زند. هر وقت اراده کند با دنیایی از عکس پیام و ویدئو مواجه می‌شود که به خاطر سپردن تک‌تکشان دشوار است و به همان سرعت دیده‌شدن، فراموش می‌شوند. در واقع بلایی که سر نوجوان امروز آمده، تقویت حافظه کوتاه مدت است نه بلند مدت. آنها کمتر از بقیه می‌توانند دوران اولیه مدرسه را به خاطر بیاورند در حالی که والدین ما هنوز اسم معلم‌های ابتدایی و جزئیات کلاس‌ها یادشان است. حالا فکر کنید در دنیایی که همه چیز تند پیش می‌رود، نوجوان کتابی دست می‌گیرد که ۲۰۰ صفحه است. باید از مقدمه شروع کند آرام آرام با فضای داستان پیش برود و برای رسیدن به پایان صبوری خرج دهد. هرچند اغلب اوقات صبر نمی‌کند و مستقیم می‌رود سراغ انتهای داستان. شاید اولیای خانه و مدرسه هم در بروز این رفتار بی‌تقصیر نباشند. وقتی بچه‌ها کتاب را برای تکلیف می‌خوانند، وقتی اشتباه خواندن یا تپق زدن‌شان مساوی با کسر نمره باشد، چرا باید به ادبیات روی خوش نشان بدهند؟ وقتی نمی‌توانند درباره سؤال‌های ذهنی مورد علاقه‌شان بپرسند و اسمش می‌شود خارج‌شدن از مبحث کلاس؟ کسی که کتاب‌های ادبیات را طراحی کرده، به سلیقه این نسل، نیاز‌ها و علایق‌شان هم فکر کرده یا طبق یک الگوی تکراری و با معیار‌های خودشان طرح کرده؟
نکته بعدی دسترسی به منابع تمیز است. یعنی کتاب‌هایی با محتوای سالم که برای نوجوان ایجاد مخاطره نکند. هر مطالعه‌ای سازنده و سالم نیست و اگرکنترل نشود می‌تواند به اندازه فضای مجازی یا فیلم‌های نامناسب، مخرب باشد. کتابی سالم است که جدای از پرداختن به هراس و هیجان‌های زودگذر به تجربه‌های انسانی بپردازد. آن وقت کتاب می‌شود رفیق نوجوان. کتاب خوب می‌تواند درباره همه مفاهیم مهم حرف بزند، اما در نهایت حکم یک راهنما و تجربه‌گر باشد نه کسی که ذهنیت و اندیشه درست یا اشتباهش را به نوجوان القا کند. ما هر کجا تفکری را به آنها دیکته کرده‌ایم قافیه را باخته‌ایم.
